سماع مخصوص گردانيده و از شرائط و آداب و انواع سماع سخن داشته است كه بواقع مكمل رسالهء سر سماع اوست . گفتنى است كه اين رساله يكى از بهترين رساله‌هاى عملى خانقاهى در زبان فارسى است و مبين فقه عرفانى ، كه تاكنون در تاريخ فقه اسلامى به اين زمينه توجهى در خور نشده و آراء سماحت‌انگيز خانقاهيان در خصوص فقه اسلامى مورد بحث و فحص قرار نگرفته است . مؤلف از تاريخ تأليف اين نگاشته‌اش نيز به صراحت ياد نكرده است و ليكن در رساله‌اى ديگر كه فرحة العاملين و فرحة الكاملين نام دارد و به سال 703 هجرى آن را ساخته ، از رسالهء مورد نظر به اين صورت ياد كرده است : « ديگر هرگز نگذارند تا ياران ، سماع بطبع كنند . . . و چون شرح حقيقت و باطليتى كه در سماع است . بتفصيل در ما لا بد نوشته‌ايم اينجا مكرر نمىكنيم « 24 » » . از اين اشارت مؤلف برمىآيد كه ما لا بد را پيش از 703 هجرى تأليف كرده است . از اين رساله به هنگام تصحيح دو نسخه در دسترس من بوده است : يكى نسخهء شمارهء 1431 محفوظ در كتابخانهء اسعد افندى ، كه متضمن تاريخهاى 776 و 779 هجرى است « 25 » به خط نسخ كهن . اين نسخه كه در بخش اختلاف نسخه‌ها با رمز / اس / از آن ياد كرده‌ام نسخه‌اى است بسيار خوانا و معتبر . دو ديگر نسخهء دار الكتب قاهره به شماره ( 11 مجاميع فارسى ) با خط نستعليق ، كه رمز / قا / در بهرهء اختلاف نسخ ، نمايهء آن است . * سر بال البال لذوى الحال / از رساله‌هاى بسيار عميق و فلسفى سمنانى است متضمن واقعه‌اى كه روز پنجشنبه جمادى الآخر سال 701 هجرى در نوزدهمين روز از اربعينى كه مؤلف اختيار كرده بود ، روى داده است « 26 » . در

--> ( 24 ) . فرحة العاملين ، بند 68 ( 25 ) . - استاد دانش‌پژوه ، فهرست فيلمها 3 / 129 ( 26 ) . سر بال ، بندهاى 3 و 4